Dijk 3 landschap & stedenbouw + Guido Spruyt

Het project

De solitaire boom die voor deze wedstrijd werd geselecteerd, situeert zich in een kleine patio bij een meergezinswoning en de kantoren van dijk 3 landschap & stedenbouw te Kallo. Het gebouw is een ontwerp van de Gentse architecte Marie-José Van Hee, die een indrukwekkend oeuvre opbouwde in Vlaanderen en ver daarbuiten met een bijzonder meesterschap in private woningbouw, culturele gebouwen en het ontwerp van publieke ruimte. De patio heeft een maatvoering in grondplan van 5,1 x 8,3 meter en de privatieve terrassen en keukens van de woongelegenheden kijken allen uit op deze binnenplaats. De patio situeert zich op circa 5,5 meter van de voorgevellijn van het residentiële gebouwencomplex. De voorste vertrekken van het gelijkvloers (de vergaderruimte en het kantoor) én de erachter gelegen keuken omarmen als het ware deze groen-oase. Om alle bewoners enig kwalitatief groen aan te bieden, werd gericht gezocht naar een unieke en karaktervolle boom. Een ‘architecturale groen-sculptuur’ die vrij snel een beeldbepalend effect heeft op het gebouw én een menselijke schaal geeft aan de buitenomgeving. Er werd gekozen voor een Nothofagus antarctica (schijnbeuk) die met veel liefde en zorg werd opgekweekt op de kwekerij van Guido Spruyt te Buggenhout. Bij aanplant was dit exemplaar reeds uitgegroeid tot een mooie, grillige, meerstammige boom van circa 6,0m hoog en met een kroonbreedte van circa 4,5m. De drie hoofdtakken zijn onderaan verwrongen en onregelmatig qua vorm; na een drietal meter gaan ze allen verticaal de hoogte in. Bij dijk 3 wordt bijzondere aandacht besteed aan de soortkeuze. Het gaat niet louter en alleen over de sierwaarde van de eventuele bloemen, vruchten of herfstbladeren. Prioritair bij de soortkeuze en de selectie van een boom zijn de standplaats-aspecten eigen aan de plek. Denk maar aan de grondsoort, de ondergrondse groeiruimte, de tolerantie ten aanzien van verharde oppervlakte, enzovoorts. Tevens zijn de intrinsieke reeds aanwezige vorm- en beeldkenmerken van takken en schors belangrijk bij de keuze; het sculpturale van de boomkroon. De periode tussen bladval en nieuwe uitloop van het blad duurt circa 5 tot 6 maanden; daarom is de aanplant van een karaktervolle vorm-boom in een kleine patio zo bijzonder belangrijk. Het is dan ook aan de meester-boomkweker om deze intrinsieke vorm-kenmerken in zijn teeltmateriaal te herkennen én het plantgoed waardevol te laten uitgroeien.

Bomen

Dit project werd geselecteerd omdat hier op een zeer beperkte ruimte de deskundigheid van architect, landschapsarchitect, tuinaannemer en boomkweker zichtbaar wordt. Doordachte keuzes en goede uitvoering binnen alle vakgebieden leiden tot optimale resultaten. De sculptuur en kleur van de boom komt geheel tot uiting in contrast met de buitenbepleistering, het buitenschrijnwerk, de onder-beplanting, de ruwheid van stenige materialen zoals uitgewassen beton en grind op de buitenbevloering, alsook in contrast met het gegoten beton met plankenbekisting (aanneming ruwbouw). Het tot stand brengen van omgevingskwaliteit in residentieel wonen situeert zich niet enkel op het vlak van een goed geventileerde woning, maar tevens in het maximaal waarborgen van natuurlijke lichtinval en privacy. Deze kleine patio werd met beperkte ingrepen omgetoverd tot een groene-oase, maar de luchtige en semi-transparante boomkruin staan garant voor een evenwichtig eindbeeld met zowel een lichte binnen-omgeving en tevens vervult de boom een filterende werking ten aanzien van de aangrenzende wooneenheden. Dit project toont omwille van zijn beperkte schaal de meerwaarde van een ‘doordachte groenaanleg’ op het private domein. De steeds kleinere grondoppervlakte van bouwkavels en de noodzaak om compacter te bouwen vereisen duidelijke keuzes op verschillende domeinen (architectuur, technieken, groenaanleg). Enkel mits doordachte planvorming kan omgevingskwaliteit gegarandeert worden. De ondergrond in de kleine binnenplaats confronteert ons met een bijkomende, technische complexiteit van een kluwen aan ondergrondse afvoerbuizen, een aanzuigleiding voor hemelwater, wachtbuizen en allerhande bekabeling die allen in de ruwbouwfase rondom de definitieve standplaats werden gestroomlijnd om de perfecte positionering van de boom in de patio te waarborgen. De firma die instond voor de aanleg van de tuin is Seghers Landschapsarchitecten uit Zottegem. Dit bedrijf beschikt over veel expertise in kader van de aanplant van grote bomen én heeft veel ervaring met het uitwassen van ter plaatse gestort beton. Anderzijds beschikt deze firma over een open geest en flexibiliteit ten aanzien van de vormgever om maximaal mee te denken en het globaal concept en beoogde plan tot een goed eindresultaat te brengen. De ter plaatse gestorte betonverhardingen hebben een dikte van 16cm; verbrede voegen laten toe dat het hemelwater ter plaatse kan infiltreren. De betonverharding en het grind werden aangelegd op een waterdoorlatende fundering van gebroken betonpuin (kaliber 0/40). Ter hoogte van het grind moet een anti-worteldoek op de fundering vermijden dat het onkruid doorheen de grindverharding zijn weg vindt. Rondom de boomplantput werd er nog minstens 75cm tot 200cm teelaarde aangebracht (met groencompost verrijkt). De oppervlakkige wortelgroei van de Nothofagus antarctica betekent dat alle hemelwater rondom de boomkluit wordt weggezogen en vele onder-beplantingen er moeilijk zullen gedijen. Daarom werd er gekozen voor een ondergroei van groenblijvende varens (Polystichum setiferum ‘Herrenhausen’) die van oudsher in bossen een overlevingsmechanisme hebben ontwikkeld om zelfs in extreme droogte te overleven.